Ένα παιχνίδι από το ENGLISH HERITAGE για να μυήσουμε τους μαθητές μας στην έρευνα

Το όλο στήσιμο αυτής της δραστηριότητας είναι προσαρμοσμένο στα Ελληνικά δεδομένα. Στηρίζεται σε εμπειρία μέλους μας, από το «English Heritage» στην Αγγλία, όπου εκπαιδεύτηκε στο πώς μπορούμε να κάνουμε επισκέψεις με τους μαθητές μας σε μουσεία, αρχαιολογικούς χώρους κ.λπ. , με ελκυστικό και όχι βαρετό τρόπο. 

Η όλη δραστηριότητα μπορεί να γίνει σε δύο περίπου διδακτικές ώρες και γίνεται σε δύο στάδια: Στο 1ο στάδιο μαθαίνουμε πως να “διαβάζουμε” αντικείμενα, να τα παρατηρούμε και να τα περιγράφουμε και στο 2ο στάδιο, κατανοούμε, τα στάδια της μεθοδολογίας της έρευνας, μελετώντας σαν αρχαιολόγοι ή εθνολόγοι τη δικιά μας ζωή. 

Στο Παιγνίδι των Σκουπιδιών (ή των Ερευνητών) βασικός στόχος είναι η εξαγωγή συμπερασμάτων με βάση τα εκάστοτε δεδομένα, αξιοποιώντας τη λειτουργία της ομάδας και γίνεται σε δύο στάδια:

Το παιχνίδι σε μια σύντομη περιγραφή

Στο 1ο στάδιο: Μαθαίνουμε να “διαβάζουμε” αντικείμενα.

Ξεκινάμε λοιπόν έχοντας σαν πηγή πληροφοριών, μόνο ένα αντικείμενο {π.χ. ένα κουτί νεσκαφέ}

Χρησιμοποιώντας το κουτί, προσπαθούμε να απαντήσουμε σε ερωτήσεις όπως:

Πώς είναι το αντικείμενο; Πώς είναι κατασκευασμένο; Ποια είναι η χρήση του; Ποια είναι η διακόσμησή του; Παρατηρώντας τα αντικείμενα μπορούμε να αντλήσουμε πληροφορίες για:

πιθανά στοιχεία για τον πολιτισμό. την τεχνολογία. την οικονομία. την καθημερινή ζωή (διατροφή, ντύσιμο, διασκέδαση) τις σχέσεις με άλλες κοινωνίες. τις κοινωνικές αξίες.

Στο 2ο στάδιο, οι εμψυχωτές περιγράφουν μια συνθήκη. Λένε περίπου τα εξής: 

Έτος περίπου 2200 μ. Χ. Ανήκετε σε μια ομάδα ανθρώπων που σώθηκαν από μια καταστροφή που έγινε περίπου το 2.020 μ. Χ.(μπορεί να αναφερθούν για παράδειγμα σε πυρηνική 

καταστροφή, ή καταστροφή μετά από σεισμούς) πηγαίνουμε Εκεί μάθαμε ότι και εκεί έγινε μια παρόμοια καταστροφή. 

Υπάρχουν δύο επιζώντες άνθρωποι ηλικίας 150 και 120 ετών . Οι υπόλοιποι έχουν όλοι πεθάνει. Βρήκατε μόνο τον ένα που σας οδηγεί σε κάτι ερείπια και σας παραδίδει δύο σακούλες. 

Ψάχνοντας διάφορα αντικείμενα (“σκουπίδια”) προσπαθήστε να μελετήσετε τον πολιτισμό του έτους που έγινε η καταστροφή και να φτιάξουν το προφίλ του κατόχου της σακούλας.

Αναλυτικά βήμα-βήμα

Επιμέρους εκπαιδευτικοί ‐παιδαγωγικοί στόχοι: 

• Η ανάπτυξη της δημιουργικότητας, της κριτικής σκέψης.

• Η καλλιέργεια της αυτονομίας σε συνδυασμό με τις ικανότητες να ανήκεις σε ομάδα και να λειτουργείς σε ομαδικό πλαίσιο

• Η καλλιέργεια κοινωνικών δεξιοτήτων και η αύξηση των εμπειριών ζωής.

• Η εξαγωγή συμπερασμάτων με βάση τα εκάστοτε δεδομένα.

• Η ανάπτυξη των αναγκαίων στάσεων και κοινωνικών, (μετα-)γνωστικών, αυτο-γνωσιακών, κιναισθητικών και μεθοδολογικών ικανοτήτών που απαιτεί η αυτορρυθμιζόμενη μάθηση («μαθαίνω πώς να μαθαίνω»)

• Η ανάπτυξη των αναγκαίων κριτηρίων ώστε να αξιοποιούν παλιές και νέες, προσωπικές και διαμεσολαβημένες εμπειρίες, για να κατανοούν σε βάθος τα θέματα που μελετούν

• Η ανάπτυξη των αναγκαίων μεθόδων ώστε να αξιοποιούν τις νέες στάσεις, γνώσεις και ικανότητες, για να κάνουν στοχευμένες βελτιωτικές παρεμβάσεις στο προσωπικό τους πεδίο (στην αυτο-εκτίμηση, στις επιλογές και στη συμπεριφορά τους ως ατόμων, ως μελών τοπικών κοινοτήτων και ως υπεύθυνων πολιτών) και στα πεδία του, άμεσου και ευρύτερου, κοινωνικού, φυσικού και πολιτιστικού περιβάλλοντος και

• Η ανάπτυξη των αναγκαίων στάσεων ώστε να συναρτούν τις μαθησιακές τους εμπειρίες με συναισθήματα δημιουργικότητας, χαράς και απόλαυσης.

1ο στάδιο

Μαθαίνουμε να “διαβάζουμε” αντικείμενα, να τα παρατηρούμε και να τα περιγράφουμε.

Πηγή πληροφοριών στην αρχή θα είναι μόνο ένα αντικείμενο {π.χ.ένα κουτί νεσκαφέ}

Χρησιμοποιώντας το κουτί, προσπαθούμε να απαντήσουμε σε ερωτήσεις όπως:

• Πώς είναι το αντικείμενο;

• Πώς είναι κατασκευασμένο;

• Ποια είναι η χρήση του;

• Ποια είναι η διακόσμησή του;

Παρατηρώντας τα αντικείμενα μπορούμε να αντλήσουμε πληροφορίες για:

• πιθανά στοιχεία για τον πολιτισμό.

• την τεχνολογία.

• την οικονομία.

• την καθημερινή ζωή (διατροφή, ντύσιμο, διασκέδαση)

• τις σχέσεις με άλλες κοινωνίες.

• τις κοινωνικές αξίες.

• τις αισθητικές αξίες κ.λ.π. των ανθρώπων που τα χρησιμοποιούν ή τα χρησιμοποίησαν

Ο εμψυχωτής ή οι εμψυχωτές έχουν ετοιμάσει ένα  φύλλο με ερωτήσεις που θα είναι σχετικές με:

   Τα φυσικά χαρακτηριστικά του αντικειμένου,  τη χρήση, τη σχεδίαση, την κατασκευή, την κατάσταση στην οποία βρίσκεται, την κοινωνική  και πολιτιστική σημασία, την αξία του αντικειμένου κλπ

Η κάθε ομάδα παιδιών (γύρω στα 5 με 10 παιδιά) θα πάρει από ένα κουτί νεσκαφέ και από ένα φύλλο με τις ερωτήσεις για να το επεξεργαστεί.

Πηγή πληροφοριών σ’ αυτό το 1ο στάδιο θα είναι μόνο το ίδιο το αντικείμενο.

Όταν τελειώσουν οι ομάδες των παιδιών με την καταγραφή του αντικειμένου, αναθέτουμε σε κάθε ομάδα να απαντήσει σε μερικές ερωτήσεις. 

• Τι απλά μαντέψαμε;

• Τι μπορέσαμε πραγματικά να δούμε;

• Τι ξέρουμε με σιγουριά από το αντικείμενο;

• Tι υποθέτουμε;

• Tι στοιχεία έχουμε για να ελέγξουμε την υπόθεσή μας;

• Μπορούμε να βγάλουμε συμπεράσματα;

• Αν ναι, ποια είναι τα συμπεράσματά μας;

• Αν όχι τι θα πρέπει να κάνουμε για να μπορέσουμε να βγάλουμε ασφαλή συμπεράσματα;

Κάθε φορά που η μία ομάδα τελειώνει αυτά που έγραψε, ρωτάμε τους άλλους αν έχουν κάτι να συμπληρώσουν.

Είναι απαραίτητο να  προσέξουμε και να επιστήσουμε την προσοχή στα εξής:

Πηγή πληροφοριών μέχρι τώρα όπως είπαμε ήταν μόνο ένα αντικείμενο {ένα κουτί νεσκαφέ}

Είναι δυνατόν να απαντηθούν όλες οι ερωτήσεις με την παρατήρηση ενός αντικειμένου;

Προφανώς όχι. Δεν έχουμε επαρκείς πληροφορίες από ένα μόνο αντικείμενο. Γι’ αυτό, στο επόμενο στάδιο θα ανατρέξουμε και σε άλλες πηγές.

2ο στάδιο

   Στο 2ο στάδιο, θα κατανοήσουν τα παιδιά, χωρισμένα σταθερά στις ίδιες ομάδες τα στάδια της μεθοδολογίας της έρευνας, χρησιμοποιώντας πολλά αντικείμενα, παίζοντας το παιχνίδι των ερευνητών, ή το παιχνίδι των σκουπιδιών, μελετώντας σαν αρχαιολόγοι ή εθνολόγοι τη δικιά μας ζωή.

Σκουπίδια είναι τα υλικά κατάλοιπα του παρελθόντος

Οι εμψυχωτές λένε περίπου τα εξής: 

Έτος περίπου 2200 μ. Χ. Ανήκετε σε μια ομάδα ανθρώπων που σώθηκαν από μια καταστροφή που έγινε περίπου το 2.020 μ. Χ.(μπορεί να αναφερθούν για παράδειγμα σε πυρηνική

καταστροφή, ή καταστροφή μετά από σεισμούς) Αποφασίσατε να ερευνήσετε τον υπόλοιπο κόσμο γι’ αυτό ξεκινήσατε ένα μακρινό ταξίδι που κατέληξε σε μια περιοχή που ονομάζεται “Τριών Ναυάρχων”.

  Εκεί μάθατε ότι και εκεί έγινα μια παρόμοια καταστροφή. Υπάρχουν δύο επιζώντες άνθρωποι ηλικίας 150 και 120 ετών.  Οι υπόλοιποι έχουν όλοι πεθάνει.  Βρήκατε μόνο τον ένα  που σας οδηγεί σε κάτι ερείπια. Ψάχνοντας διάφορα αντικείμενα (“σκουπίδια”) προσπαθήστε να μελετήσετε τον πολιτισμό του έτους  που έγινε η καταστροφή. Ένα οποιοδήποτε αντικείμενο που είναι στοιχείο του παρελθόντος όσο ευτελές κι αν το θεωρούμε  έχει αξία σαν ιστορική πηγή.

   Ο εμψυχωτής ή οι εμψυχωτές, στην κάθε ομάδα, μαζί με μια σακούλα με αντικείμενα που θα τους δοθεί επαναλαμβάνουν τις ερωτήσεις, θέτοντας τον ίδιο προβληματισμό που ήδη έχει τεθεί στο «διάβασμα» του κουτιού του νες καφέ, συμπληρώνοντας και με  αλλά ερωτήματα όπως:  μπορούμε να καταλάβουμε ποιος είναι ο ιδιοκτήτης αυτών των σκουπιδιών;  Είναι άντρας, γυναίκα, τι ηλικία μπορεί να έχει, με τι ασχολείται κλπ.

Έχουν επίσης ετοιμάσει τις σακούλες  με πολλά διαφορετικά αντικείμενα που θα είναι έτσι επιλεγμένα ώστε να διευκολύνουν την κάθε ομάδα να απαντήσει στα ερωτήματα και να μπορεί να διασταυρώσει τα στοιχεία.

      Δίνουμε στην κάθε ομάδα γρίφους για να εντοπίσουν τις σακούλες που έχουμε κρύψει, ή αν δεν έχουμε χρόνο δίνουμε κατευθείαν τις σακούλες μαζί με το  φυλλάδιο που θα πρέπει να συμπληρώσουν.

  Όταν τελειώσουν με την εξερεύνηση της σακούλας , αναθέτουμε σε μία ομάδα να απαντήσει στις ερωτήσεις.  Κάθε φορά που η ομάδα τελειώνει αυτά που έγραψε, ρωτάμε τους άλλους αν έχουν κάτι να παρατηρήσουν ή να συμπληρώσουν.